توضیحات
آسپارتام یک شیرین کننده مصنوعی کم کالری است که به طور گسترده در محصولات غذایی و نوشیدنی استفاده می شود. این ترکیب به ویژه در محصولات بدون قند یا کم کالری مورد استفاده قرار می گیرد. شیرینی منحصر به فرد آسپارتام – تقریبا 200 برابر ساکارز – منجر به توسعه تجاری سریع و گسترش استفاده آن در صنایع غذایی شده است. آسپارتام از زمان بررسی اولیه آن توسط سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) در دهه 1970، با بحث و جدل همراه بوده است. با اینحال در بیش از 90 کشور بر اساس ارزیابی های گسترده به رسمیت شناخته شده و مورد مصرف قرار می گیرد.
آسپارتام در هر گرم 4 کالری (مشابه قند) دارد، اما از آنجایی که تقریبا 200 برابر شیرین تر از شکر است، مقدار بسیار کمی برای شیرین کردن غذاها مورد نیاز است. بنابراین آسپارتام عملاً هیچ کالری به غذاها اضافه نمی کند. این قند مصنوعی به خوبی طعم شکر را تقلید می کند، طعم مرکبات و سایر میوه ها را تقویت کرده و مانع از پوسیدگی دندان ها می شود.
کاربرد آسپارتام در صنایع غذایی
آسپارتام را می توان در انواع نوشیدنی ها (مانند نوشابه های رژیمی، آب میوه های سبک یا کم قند و آب های طعم دار)، محصولات لبنی (مانند ماست سبک و شیر کم چرب)، دسرها (مانند پودینگ ها و ژلاتین های بدون شکر)، بستنی ها و سس ها یافت.
آسپارتام در انواع مختلف شیرین کننده های رومیزی کم کالری مورد استفاده قرار می گیرد. رایج ترین برند شیرین کننده رومیزی حاوی آسپارتام در ایالات متحده Equal است. برندهای Canderel در اروپا و Pal Sweet در آسیا نیز حاوی آسپارتام هستند.
این ترکیب در تولید داروها و ویتامین های جویدنی نیز برای بهبود طعم مورد استفاده قرار می گیرد. لازم به ذکر است که آسپارتام برای استفاده در غذاهایی که نیاز به پخت طولانی مدت دارند مناسب نیست زیرا دمای بالا شیرینی آن را از بین می برد.
آسپارتام در چه محصولاتی استفاده می شود؟
آسپارتام به عنوان جایگزین شکر برای تولید غذای کم انرژی یا غذای بدون قند افزوده استفاده می شود. همچنین در تولید مواد غذایی برای مصارف تغذیه ای خاص کاربرد دارد. نمونه هایی از غذاها و نوشیدنی هایی که در این دسته بندی قرار می گیرند شامل نوشابه های گازدار، دسرها، شیرینی ها، محصولات لبنی، آدامس، ماست، محصولات کم کالری و کنترل وزن و به عنوان یک شیرین کننده سفره است. در بسته بندی های رومیزی و غذاها و نوشیدنی های آماده، آسپارتام اغلب با سایر شیرین کننده ها یا اجزای غذا مخلوط می شود تا طعم تلخ را به حداقل برساند و طعم کلی را تقویت کند.
مشخصات تغذیه ای آسپارتام
آسپارتام با عدد E951 نیز روی برچسبهای مواد غذایی مشاهده می شود. آسپارتام از سه ماده شیمیایی اسید آسپارتیک (40%)، فنیل آلانین (50%) و متانول (10%) تشکیل شده است. وجود متانول در این شیرین کننده بیشتر مردم را نگران می کند زیرا هنگامی که توسط بدن متابولیزه می شود مقادیر کمی فرمالدئید تولید می کند که در صورت وجود مقدار بالا ممکن است سمی باشد.
آیا آسپارتام برای همه بی خطر است؟
سازمان جهانی بهداشت در گزارشی که در جولای 2023 منتشر کرد بیان کرد که اگرچه مطالعات بیشتری مورد نیاز است، اما آسپارتام برای مصرف روزانه انسان تا سطح 40 میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن بی خطر تلقی می شود. با اینحال اگر دچار بیماری فنیل کتونوری (PKU) هستید- یک بیماری ژنتیکی که در آن بدن قادر به تجزیه اسید آمینه فنیل آلانین نیست- نباید از این شیرین کننده استفاده کنید. همچنین افرادی که دچار تشنج یا سایر بیماری های عصبی هستند نیز باید از مصرف آن اجتناب کنند. برای افراد باردار نیز استفاده از آسپارتام مناسب نیست.
چشم انداز نظارتی و بازار جهانی آسپارتام
بازار آسپارتام و سایر شیرین کننده های مصنوعی به طور قابل توجهی متاثر از ارزیابی های نظارتی و تغییر نگرش مصرف کننده است. با افزایش تقاضا برای محصولات کم کالری، به ویژه در اروپا، آسپارتام به یک عنصر کلیدی در بسیاری از نوشابه ها و غذاهای فرآوری شده تبدیل شده است. با این حال، ورود شیرین کنندههای جایگزین مانند سوکرالوز و استویا رقابت را تشدید کرده است و شرکت ها را بر آن داشته تا محصولات را برای همسویی با ترجیحات مصرف کننده دوباره فرموله کنند.
