توضیحات
اسید سیتریک آبدار یا مونوهیدرات یک ترکیب آلی همه کاره است. اسید سیتریک به صورت کریستال های شفاف بی رنگ یا پودر کریستالی سفید، بی بو و بسیار ترش در دسترس است. این ماده در هوای مرطوب کمی آب شونده است و در آب داغ به عنوان یک ماده بی آب متبلور می شود. هنگامی که تا 78 درجه سانتی گراد گرم می شود اسید سیتریک آبدار به خشک تبدیل می شود. در دمای بالای 175 درجه سانتی گراد نیز تجزیه شده و آب و دی اکسید کربن آزاد می کند.
خواص اسید سیتریک آبدار
اسید سیتریک آبدار اغلب حاوی 1 مولکول آب کریستالی است و در آب، الکل و اتر محلول است. اسید سیتریک به طور گسترده در طبیعت وجود دارد. این ترکیب در لیمو، مرکبات، آناناس و در استخوان ها، ماهیچه ها و خون وجود دارد. اسید سیتریک مصنوعی از شکر، ملاس، نشاسته، انگور و سایر مواد حاوی قند توسط تخمیر تولید شده و به دو دسته خشک و هیدراته تقسیم می شود. اسید سیتریک خالص دارای طعم ترش جذاب است.
بسیاری از میوه ها و سبزیجات، به ویژه مرکبات، حاوی اسید سیتریک هستند. به ویژه لیمو و لیمو ترش – دارای مقدار زیادی اسید سیتریک هستند که پس از خشک شدن می تواند به 8٪ برسد (حدود 47 گرم در لیتر در آب). محتوای اسید سیتریک از 0.005mol/L در پرتقال و انگور تا 0.30mol/L در لیمو و لیموترش متغیر است. این مقدار در ارقام مختلف و بر اساس شرایط رشد گیاه متفاوت است.
خواص اسمزی اسید سیتریک باعث تحریک حرکات روده و افزایش محتوای آب در روده ها می شود که به تسکین یبوست کمک می کند. اثربخشی و ایمنی اسید سیتریک آن را به گزینه ای محبوب برای تسکین کوتاه مدت یبوست و روش های پاکسازی روده تبدیل کرده است.
تفاوت اسید سیتریک آبدار و خشک
اسید سیتریک خشک C6H8O7 در فرمول مولکولی خود دارای مولکول آب نیست. فرمول مولکولی اسید سیتریک مونوهیدرات C6H8O7•H2O حاوی یک مولکول آب است. اسید سیتریک مونوهیدرات عمدتاً در صنایع غذایی و نوشیدنی به عنوان اسیدی کننده، عامل طعم دهنده، نگهدارنده استفاده می شود. همچنین در صنایع شیمیایی، آرایشی و شوینده ها به عنوان آنتی اکسیدان و نرم کننده عمل می کند.
اسید سیتریک خشک نیز در صنایع غذایی و نوشیدنی استفاده می شود، اما بیشتر در ساخت داروهای شیمیایی،کاغذ سازی، ذوب آلومینیوم، ذوب تنگستن، ابریشم مصنوعی، پنبه مصنوعی و تولید صابون استفاده می شود. در واقع افزودن این دو اسید سیتریک به سختی بر محتوای آب مواد تأثیر می گذارد، بنابراین می توان از هر دو استفاده کرد.
موارد مصرف اسید سیتریک آبدار
- در صنایع شیمیایی برای تولید استیل تری اتیل سیترات یا تروبتیل سیترات و غیره استفاده می شود.
- به طور عمده به عنوان افزودنی های غذایی در صنایع غذایی استفاده می شود، به عنوان اسیدولان، عوامل طعم دهنده، نگهدارنده در غذا و نوشیدنی کاربرد دارد.
- به عنوان نرم کننده و مواد شوینده در صنایع مختلف استفاده می شود.
- برای تنظیم مقدار pH و به عنوان یک عامل کمپلکس در صنعت آبکاری کاربرد دارد. همچنین در تهیه نمک های آبکاری استفاده شده و می تواند مقدار pH این الکترولیت ها را تنظیم کند.
- به عنوان یک هم افزایی آنتی اکسیدانی، عامل طعم دهنده و عامل رنگ کننده میوه و غیره استفاده می شود.
- این ماده به عنوان معرف برای تعیین بیسموت، آلومینیوم، مس، جیوه، نیکل، نیتریت و غیره مورد استفاده قرار می گیرد. برای تهیه محلول های بافر و تهیه محیط های کشت بیولوژیکی نیز استفاده می شود.
- اسید سیتریک به عنوان یک معرف آنالیتیکال، مانند یک عامل پوشش، برای تهیه محلول های بافر مورد استفاده قرار گرفته و یک معرف آنالیز کروماتوگرافی است.
- برای اچ کردن فلز استفاده می شود. علاوه بر این می تواند لکه های سخت را پاک کند. به همین دلیل به برخی از محصولات پاک کننده اضافه می شود.
- به عنوان یک سورفکتانت در صنایع آرایشی و بهداشتی بکار می رود.
- در پزشکی می تواند باکتری ها را از بین ببرد و اسید موجود در ادرار را کاهش دهد. در آنتی اسیدها، اسید سیتریک به عنوان یک ماده فعال برای کاهش سوزش سر دل، سوء هاضمه اسیدی و ترش شدن معده استفاده می شود.
- در تصفیه آب، اسید سیتریک مونوهیدرات برای تنظیم سطح pH، حذف رسوبات معدنی و جلوگیری از خوردگی در سیستم های آبی استفاده می شود. و اغلب به همراه سایر مواد شیمیایی برای تصفیه آب مورد استفاده قرار می گیرد.
