توضیحات

آب اکسیژنه یا پراکسید هیدروژن ترکیبی با فرمول شیمیایی H2O2 است. آب اکسیژنه یک ترکیب همه کاره است که اغلب در زمینه های پزشکی و خانگی استفاده می شود. در واقع یک ماده حیاتی با کاربردهای متنوع از تمیز کردن زخم تا مراقبت از دندان است. در زمینه های پزشکی، اغلب با نام عمومی آن یعنی پراکسید هیدروژن شناخته می شود ولی با نام هایی مانند محلول پراکسید یا پپراکسیل در محصولات مراقبت از دهان نیز مورد استفاده قرار می گیرد. آب اکسیژنه در درجه اول به عنوان یک ضد عفونی کننده قوی عمل می کند. موسسات تحقیقاتی در سطح جهان در حال بررسی کاربردهای گسترده تر آن از جمله نقش بالقوه آن در درمان سرطان هستند. این ترکیب همچنین به عنوان یک عامل سفید کننده در محیط های پزشکی و غیر پزشکی کاربرد دارد.

مکانیسم اثر آب اکسیژنه

مکانیسم عمل آب اکسیژنه نسبتاً ساده و در عین حال بسیار مؤثر است. پراکسید هیدروژن پس از تماس با بافت، میکروارگانیسم ها یا مواد بیولوژیکی خاص به آب (H2O) و اکسیژن (O2) تجزیه می شود. این واکنش رادیکال های اکسیژن آزاد را آزاد می کند که بسیار واکنش پذیر بوده و قادر به اکسیداسیون اجزای سلولی مانند لیپیدها، پروتئین ها و DNA میکروارگانیسم ها هستند. این استرس اکسیداتیو منجر به اختلال در عملکرد سلولی و در نهایت مرگ باکتری ها، ویروس ها و قارچ ها می شود.

علاوه بر این حباب های مشاهده شده هنگام اعمال آب اکسیژنه روی زخم ها به حذف مکانیکی سلول های مرده و عوامل بیماری زا از محل زخم کمک می کند. حباب های اکسیژن به طور موثری آلودگی ها را از بین می برند. بنابراین این ترکیب نه تنها در کشتن میکروب ها موثر است بلکه به تمیز کردن فیزیکی زخم ها نیز کمک می کند.

در مراقبت از دهان، پراکسید هیدروژن اغلب در دهانشویه ها و محصولات سفید کننده دندان یافت می شود. به عنوان دهانشویه اغلب از غلظت حدود 1.5٪ استفاده می شود که باید حدود یک دقیقه در دهان چرخانده شود.

علاوه بر این آب اکسیژنه در مراکز پزشکی برای استریل کردن سطوح و ابزارها استفاده می شود. در این موارد، غلظت‌ های بالاتر، معمولاً حدود 30-6 درصد، اغلب با تجهیزات تخصصی برای اطمینان از استریل‌ سازی ایمن و مؤثر استفاده می‌ شود.

کاربردهای صنعتی آب اکسیژنه

آب اکسیژنه به طور گسترده در صنایع مختلف در سطح جهان به دلیل خواص اکسید کننده استثنایی استفاده می شود. توانایی آن در تجزیه به آب و اکسیژن بدون بر جای گذاشتن بقایای مضر، آن را به گزینه ای ارجح برای بسیاری از کاربردها تبدیل کرده است.

تولید کاغذ: در فرآیند تولید کاغذ از مقادیر زیادی آب استفاده می شود که اغلب در چرخش مجدد قرار می گیرد. بیوسایدها مانند پراکسید هیدروژن می توانند تمیزی این آب را حفظ کنند.

نساجی: آب یک بخش کلیدی فرآیندهای نساجی است و برای رنگرزی، پرداخت و شستشو استفاده می شود. آب اکسیژنه می تواند باعث درخشش منسوجات و ثبات آنها شود. بنابراین هزینه های تولید را در مقایسه با سایر مواد شیمیایی کاهش می دهد.

صنعت الکترونیک: پراکسید هیدروژن به عنوان یک عامل اکسید کننده و تمیز کننده در تولید بردهای مدار چاپی (PCB) و نیمه هادی ها استفاده می شود.

صنعت پلاستیک و لاستیک: آب اکسیژنه آب برای خنک سازی در فرآیند تولید پلاستیک استفاده می شود. گردش مجدد در این صنعت که خطر رشد باکتری ها و قارچ ها را به همراه دارد می تواند با استفاده از پراکسید هیدروژن کاهش یابد.

فرآوری شیمیایی: پراکسید هیدروژن به دلیل داشتن یک عامل اکسید کننده کارآمد و حلالیت آن در حلال های آلی و آب در هنگام سنتز و تولید شیمیایی استفاده می شود.

کارخانه های خودروسازی: از آب اکسیژنه در صنعت خودروسازی برای تولید مبدل های کاتالیزوری و تمیز کردن و چربی زدایی قطعات خودرو استفاده می شود.

صنعت رنگ و پوشش: رنگ ها و پوشش های مبتنی بر آب، از آب به عنوان یک عنصر کلیدی استفاده می کنند. این فرآیند همچنین شامل تمیز کردن و شستشوی تجهیزات با آب است که می ‌توان آنها را برای استفاده مجدد با پراکسید هیدروژن تصفیه کرد.

مراقبت های ضروری هنگام استفاده از آب اکسیژنه

آب اکسیژنه یک عامل اکسید کننده است و به همین دلیل تعامل آن با مواد دیگر می تواند به طور بالقوه اثربخشی آن را تغییر دهد یا باعث واکنش های نامطلوب شود. به عنوان مثال، ترکیب آب اکسیژنه با ید یا سایر ضدعفونی‌ کننده‌ ها می ‌تواند منجر به تحریک بیش از حد یا سوختگی شیمیایی شود. به طور کلی توصیه می شود برای تمیز کردن زخم ها از این ماده به تنهایی استفاده کنید. آب اکسیژنه خصوصا نباید به طور همزمان با محصولات موضعی حاوی فنل یا اسیدهای قوی استفاده شود.